Tác giả chính khi xét PGS/GS: first author hay corresponding author mới được tính?

Với nghiên cứu sinh và giảng viên Việt Nam, một chi tiết nhỏ trên byline có thể quyết định cả hồ sơ: quy định xét chức danh PGS/GS yêu cầu ứng viên phải là tác giả chính của số bài báo quốc tế tối thiểu. Vậy “tác giả chính” là ai — tác giả đứng đầu (first author), tác giả liên hệ (corresponding author), hay bất kỳ đồng tác giả nào? Câu trả lời quan trọng hơn nhiều người nghĩ.

“Tác giả chính” trong quy định: dùng nhưng không định nghĩa

Quyết định 37/2018/QĐ-TTg (sửa đổi bởi Quyết định 25/2020/QĐ-TTg) đặt yêu cầu “tác giả chính” ở nhiều điều — ví dụ ứng viên PGS phải là tác giả chính của ít nhất 03 bài, ứng viên GS ít nhất 05 bài trên tạp chí quốc tế uy tín (Thủ tướng Chính phủ, 2018, 2020). Đáng chú ý, bản thân văn bản không định nghĩa thuật ngữ này trong phần giải thích từ ngữ. Cách hiểu chính thức đến từ Hội đồng Giáo sư nhà nước (HĐGSNN): tại hội nghị xét công nhận chức danh năm 2024, đại diện Văn phòng HĐGSNN nêu rõ “tác giả chính được hiểu là tác giả đứng đầu, là tác giả liên hệ duy nhất của bài báo” (dẫn theo Báo Nhân Dân, 2024).

Nói cách khác, được tính là tác giả chính khi bạn là tác giả đứng đầu (first author) hoặc là tác giả liên hệ duy nhất (sole corresponding author). Nếu một bài có nhiều tác giả liên hệ, thực tiễn xét duyệt có xu hướng chỉ tính cho tác giả đứng đầu — nên vị trí đứng tên cần được xác định rõ ngay từ khi nộp bài, không phải sau khi đăng.

First author và corresponding author nghĩa là gì

Hai vị trí này phản ánh hai loại đóng góp khác nhau theo thông lệ quốc tế. Tác giả đứng đầu thường là người đóng góp nhiều nhất vào công việc nghiên cứu; tác giả liên hệ là người chịu trách nhiệm liên lạc với tạp chí và giải trình về công trình (International Committee of Medical Journal Editors [ICMJE], n.d.). Khảo sát cho thấy giới học thuật mặc định gán phần đóng góp lớn nhất cho tác giả đứng đầu, đồng thời người đứng vai trò liên hệ cũng được giả định là người dẫn dắt dự án bất kể vị trí trong byline (Wren et al., 2007; Fox et al., 2018). Đây chính là lý do hai vị trí này được quy định Việt Nam coi là “tác giả chính”.

Điểm công trình: tác giả chính được tính ra sao

Vị trí đứng tên không chỉ quyết định điều kiện cần, mà còn ảnh hưởng tới điểm công trình quy đổi. Theo Quyết định 37, với công trình nhiều tác giả, tác giả chính được hưởng phần điểm cao hơn hẳn đồng tác giả thường (Thủ tướng Chính phủ, 2018). Vì vậy, cùng một bài Q1, đứng tên ở vị trí tác giả chính có giá trị rất khác so với đứng tên giữa danh sách. Chi tiết yêu cầu số bài và điểm theo ngành, xem bài công bố quốc tế để xét PGS/GS.

Vị trí đứng tên phải phản ánh đóng góp thật

Hiểu luật chơi không có nghĩa là “sắp xếp” tên cho lợi. Vị trí đứng tên phải phản ánh đóng góp thực chất — đó là yêu cầu của cả chuẩn quốc tế lẫn liêm chính học thuật. Để minh bạch hoá ai làm gì, nhiều tạp chí nay yêu cầu khai báo theo chuẩn CRediT với 14 vai trò đóng góp cụ thể (NISO, 2022). Thêm tên người không đủ đóng góp (gift authorship) hay mua một suất tác giả chính đều vi phạm chuẩn này — xem rủi ro mua suất đồng tác giả và quyền tác giả (authorship).

peer đồng hành cùng bạn

peer giúp bạn lập kế hoạch công bố sao cho vị trí đứng tên vừa phản ánh đúng đóng góp của bạn, vừa phù hợp mục tiêu chức danh — một cách minh bạch, trên chính nghiên cứu của bạn. Xem thêm lộ trình đồng hành nhiều năm và cam kết liêm chính của peer.

Lưu ý: cách hiểu và khung điểm về tác giả chính do HĐGSNN ban hành và có thể thay đổi theo năm — hãy kiểm tra quy định mới nhất tại hdgsnn.gov.vn trước khi nộp hồ sơ.