Bỏ qua tới nội dung
peer.
Chuyển đến nội dung chính

Liêm chính học thuật

Quyền tác giả (authorship): ai được đứng tên và theo thứ tự nào?

Tiêu chí authorship theo thông lệ quốc tế và cách tránh tranh chấp.

Biên soạn bởi peer · Cập nhật tháng 6/2026 · khoảng 8 phút đọc

Quyền tác giả (authorship) không chỉ là vinh dự ghi danh, mà còn là trách nhiệm: người đứng tên phải đóng góp thực chất và chịu trách nhiệm về công trình. Xác định ai được đứng tên và theo thứ tự nào nên thống nhất sớm để tránh tranh chấp về sau.

Bốn tiêu chí của ICMJE

Thông lệ quốc tế được trích dẫn nhiều nhất là bốn tiêu chí của ICMJE: (1) đóng góp đáng kể vào ý tưởng/ thiết kế hoặc thu thập/phân tích/diễn giải dữ liệu; (2) soạn thảo hoặc phản biện nội dung học thuật quan trọng; (3) duyệt bản cuối; và (4) chịu trách nhiệm về toàn bộ công trình. Người đứng tên cần thỏacả bốn tiêu chí (International Committee of Medical Journal Editors [ICMJE], n.d.).

Ghi rõ ai làm gì: CRediT

Để minh bạch đóng góp, nhiều tạp chí dùng CRediT (Contributor Roles Taxonomy) — bảng phân vai chuẩn hóa gồm 14 vai trò, giúp ghi nhận chính xác từng người làm gì, giảm tranh chấp và khuyến khích hợp tác (Brand et al., 2015). Tên vai trò giữ nguyên tiếng Anh theo chuẩn để khai báo khi nộp bài:

Vai trò (CRediT)Nghĩa
ConceptualizationHình thành ý tưởng, mục tiêu nghiên cứu
Data curationQuản lý, làm sạch, chú giải dữ liệu
Formal analysisPhân tích thống kê/định lượng dữ liệu
Funding acquisitionXin tài trợ cho dự án
InvestigationThực hiện thí nghiệm/thu thập dữ liệu
MethodologyThiết kế phương pháp, mô hình
Project administrationĐiều phối, quản lý tiến độ dự án
ResourcesCung cấp vật tư, mẫu, công cụ, dữ liệu
SoftwareLập trình, phát triển phần mềm/code
SupervisionGiám sát, hướng dẫn chuyên môn
ValidationKiểm chứng tính tái lập của kết quả
VisualizationTrình bày dữ liệu: hình, biểu đồ
Writing – original draftViết bản thảo đầu tiên
Writing – review & editingPhản biện, biên tập, hoàn thiện bản thảo

Thứ tự tác giả

Quy ước thứ tự khác nhau theo ngành: nhiều lĩnh vực đặt người đóng góp nhiều nhất ở đầu và người hướng dẫn/chủ trì ở cuối, nhưng thực hành này không thống nhất toàn cầu (Marušić et al., 2011). Vì vậy hãy bàn bạc và ghi lại thỏa thuận từ sớm trong nhóm.

Tránh authorship “ảo”

Đứng tên hộ hay tặng suất đứng tên — ghost, guest, gift authorship— là vi phạm liêm chính: người không đóng góp thì không nên có tên, và người đóng góp thực chất thì không được bỏ sót (Committee on Publication Ethics [COPE], n.d.). Mô hình “contributorship” (ghi rõ đóng góp và trách nhiệm từng người) được đề xuất chính là để khắc phục tình trạng này (Rennie et al., 1997).

Khi có bất đồng

Tranh chấp tác giả dễ xảy ra nếu không thống nhất sớm. Hướng dẫn thực dụng là bàn về authorship ngay từ khi khởi động dự án, ghi thành văn bản và rà lại khi vai trò thay đổi (Albert & Wager, 2003).

peer đồng hành cùng bạn

peer cố vấn theo mô hình Outline → Bản thảo → Hoàn thiện và luôn nhấn mạnh: bạn là tác giả của công trình. Chúng tôi giúp bạn hiểu chuẩn authorship và chuẩn bị các cam kết liêm chính khi nộp bài — xem cách viết cover letter và tránh đạo văn.

Tài liệu tham khảo

  1. Albert, T., & Wager, E. (2003). How to handle authorship disputes: A guide for new researchers. Committee on Publication Ethics. https://publicationethics.org/guidance/guideline/how-handle-authorship-disputes-guide-new-researchers
  2. Brand, A., Allen, L., Altman, M., Hlava, M., & Scott, J. (2015). Beyond authorship: Attribution, contribution, collaboration, and credit. Learned Publishing, 28(2), 151–155. https://doi.org/10.1087/20150211
  3. Committee on Publication Ethics. (n.d.). Ghost, guest, or gift authorship in a submitted manuscript. COPE. https://publicationethics.org/guidance/flowchart/ghost-guest-or-gift-authorship-submitted-manuscript
  4. International Committee of Medical Journal Editors. (n.d.). Defining the role of authors and contributors. ICMJE. https://www.icmje.org/recommendations/browse/roles-and-responsibilities/defining-the-role-of-authors-and-contributors.html
  5. Marušić, A., Bošnjak, L., & Jerončić, A. (2011). A systematic review of research on the meaning, ethics and practices of authorship across scholarly disciplines. PLOS ONE, 6(9), e23477. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0023477
  6. Rennie, D., Yank, V., & Emanuel, L. (1997). When authorship fails: A proposal to make contributors accountable. JAMA, 278(7), 579–585. https://doi.org/10.1001/jama.1997.03550070071041
← Quay lại Thư viện kiến thức

Muốn áp dụng vào chính nghiên cứu của bạn?

Đặt một buổi tư vấn để peer cùng bạn đánh giá tạp chí mục tiêu và phác lộ trình công bố phù hợp.

Đặt lịch tư vấn