Bỏ qua tới nội dung
peer.
Chuyển đến nội dung chính

Liêm chính học thuật

Tránh đạo văn và tự đạo văn khi công bố

Trích dẫn đúng cách, paraphrase và kiểm tra tương đồng.

Biên soạn bởi peer · Cập nhật tháng 6/2026 · khoảng 8 phút đọc

Đạo văn — dùng câu chữ, ý tưởng hay dữ liệu của người khác mà không ghi nguồn — là một trong những vi phạm liêm chính nghiêm trọng và đáng tiếc là khá phổ biến trong xuất bản khoa học (Masic, 2012). Hiểu rõ các dạng đạo văn giúp bạn tránh mắc phải một cách vô ý.

Các dạng thường gặp

  • Sao chép nguyên văn: bê câu chữ người khác mà không để trong ngoặc kép và dẫn nguồn.
  • Paraphrase ẩu: đổi vài từ nhưng giữ nguyên cấu trúc/ý mà không trích dẫn.
  • Tự đạo văn (text recycling): tái sử dụng phần đáng kể bài cũ của chính mình mà không khai báo.

Trích dẫn cho đúng

Nguyên tắc cốt lõi: mọi câu chữ lấy nguyên văn phải để trong ngoặc kép và kèm trích dẫn; mọi ý diễn giải lại (paraphrase) vẫn phải dẫn nguồn đầy đủ (Roig, 2015). Đây cũng là lý do peer luôn yêu cầu mỗi khẳng định học thuật đi kèm tài liệu tham khảo chuẩn.

Tự đạo văn và công bố trùng lặp

Tái sử dụng văn bản của chính mình (text recycling) cần được xử lý minh bạch theo hướng dẫn dành cho biên tập (Committee on Publication Ethics [COPE], 2018). Nghiêm trọng hơn là công bố trùng lặp — đăng cùng một nghiên cứu ở nhiều nơi — một hiện tượng đã được ghi nhận tăng lên qua rà soát tự động hàng triệu bài (Errami & Garner, 2008) và bị các chuẩn quốc tế xem là vi phạm (International Committee of Medical Journal Editors [ICMJE], n.d.).

Liêm chính rộng hơn đạo văn

Đạo văn chỉ là một phần của bức tranh liêm chính; bịa (fabrication) và xuyên tạc (falsification) dữ liệu còn nghiêm trọng hơn, và khảo sát cho thấy một tỷ lệ nhà nghiên cứu từng thừa nhận các hành vi này (Fanelli, 2009). Giữ liêm chính ngay từ khâu dữ liệu là nền tảng của công bố bền vững.

Paraphrase: một ví dụ đúng và sai

Cùng một câu gốc, hai cách diễn giải lại — chỉ một cách là chấp nhận được:

Câu gốc (Smith, 2019):

“Rising sea temperatures have accelerated coral bleaching across the Pacific over the past decade.”

✗ Paraphrase ẩu — đổi vài từ, giữ nguyên cấu trúc, vẫn là đạo văn dù có trích dẫn:

“Increasing ocean temperatures have sped up coral bleaching across the Pacific over the last ten years (Smith, 2019).”

✓ Paraphrase đạt — viết lại bằng cấu trúc và cách diễn đạt của mình, có trích dẫn:

“Over the 2010s, Smith (2019) links warming in Pacific waters to a measurable rise in coral bleaching events.”

Công cụ kiểm tra độ tương đồng & đọc chỉ số đúng cách

Các công cụ kiểm tra độ tương đồng phổ biến nhất là Turnitin và iThenticate (nhiều tạp chí dùng iThenticate qua dịch vụ Crossref Similarity Check). Lưu ý quan trọng: không có một “ngưỡng % an toàn” chung — rất ít tạp chí công bố mức cắt cố định, và quyết định là của biên tập. Điều cần đọc không phải con số tổng, mà làcấu trúc trùng khớp:

  • Trùng tập trung vào một nguồn (vd 18% chỉ từ một bài) đáng lo hơn nhiều so với tổng % cao nhưng rải đều từ hàng trăm nguồn (thường là cụm từ thông dụng, tên phương pháp).
  • Loại trừ hợp lý: tài liệu tham khảo, cụm thuật ngữ chuẩn và phần phương pháp lặp lại kỹ thuật thường làm tăng % mà không phải đạo văn — đọc báo cáo theo từng nguồn, không nhìn mỗi con số.
  • Chỉ số chỉ là tín hiệu để bạn tự rà; sửa cho minh bạch (paraphrase đúng + trích dẫn) mới là việc thật, không phải “ép” con số xuống.

peer đồng hành cùng bạn

peer cố vấn theo mô hình Outline → Bản thảo → Hoàn thiện và luôn nhấn mạnh: bạn là tác giả của công trình. Chúng tôi giúp bạn rà trích dẫn, paraphrase và kiểm tra độ tương đồng một cách minh bạch — xem dịch vụ kiểm tra đạo văn và bài quyền tác giả (authorship).

Tài liệu tham khảo

  1. Committee on Publication Ethics. (2018). Text recycling guidelines for editors. COPE. https://publicationethics.org/guidance/endorsed-guidance/text-recycling-guidelines-editors
  2. Errami, M., & Garner, H. (2008). A tale of two citations. Nature, 451(7177), 397–399. https://doi.org/10.1038/451397a
  3. Fanelli, D. (2009). How many scientists fabricate and falsify research? A systematic review and meta-analysis of survey data. PLOS ONE, 4(5), e5738. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0005738
  4. International Committee of Medical Journal Editors. (n.d.). Preparing a manuscript for submission to a medical journal. ICMJE. https://www.icmje.org/recommendations/browse/manuscript-preparation/preparing-for-submission.html
  5. Masic, I. (2012). Plagiarism in scientific publishing. Acta Informatica Medica, 20(4), 208–213. https://doi.org/10.5455/aim.2012.20.208-213
  6. Roig, M. (2015). Avoiding plagiarism, self-plagiarism, and other questionable writing practices: A guide to ethical writing. Office of Research Integrity. https://ori.hhs.gov/avoiding-plagiarism-self-plagiarism-and-other-questionable-writing-practices-guide-ethical-writing
← Quay lại Thư viện kiến thức

Muốn áp dụng vào chính nghiên cứu của bạn?

Đặt một buổi tư vấn để peer cùng bạn đánh giá tạp chí mục tiêu và phác lộ trình công bố phù hợp.

Đặt lịch tư vấn