Bỏ qua tới nội dung

Hiểu hệ thống công bố quốc tế

Hiểu Q1/Q2 & Scopus: cách phân loại tạp chí quốc tế

Scopus, Web of Science (ISI), quartile và các chỉ số như Impact Factor, CiteScore, SJR — giải thích gọn để bạn biết một tạp chí "Q1" thực ra nghĩa là gì.

Biên soạn bởi peer · Cập nhật tháng 6/2026 · khoảng 8 phút đọc

Khi chuẩn bị công bố quốc tế, gần như ai cũng từng nghe câu “bài này phải đăng tạp chí Q1 hay Q2 mới được tính”. Nhưng Q1/Q2 thực ra nghĩa là gì, ai xếp loại, và tại sao cùng một tạp chí có nơi gọi là Q1, nơi lại gọi Q2? Bài này giải thích gọn hệ thống phân loại tạp chí quốc tế để bạn đọc đúng yêu cầu và chọn nơi nộp bài một cách tự tin.

Vì sao “Q1/Q2” lại quan trọng ở Việt Nam

Tại Việt Nam, công bố trên tạp chí thuộc nhóm quartile cao thường gắn với các mốc quan trọng: điều kiện tốt nghiệp của nghiên cứu sinh (PhD), tiêu chuẩn xét chức danh PGS/GS, và nhiều chương trình tài trợ nghiên cứu. Vì các yêu cầu này thường viện dẫn trực tiếp đến quartile và cơ sở dữ liệu chỉ mục, hiểu đúng khái niệm giúp bạn tránh hai sai lầm phổ biến: nhắm sai tạp chí, hoặc tưởng một tạp chí “có vẻ quốc tế” là đủ điều kiện trong khi thực tế không được tính.

Hai cơ sở dữ liệu chỉ mục: Scopus và Web of Science (ISI)

Quartile không phải do bản thân tạp chí tự đặt, mà được tính dựa trên dữ liệu trích dẫn của các cơ sở dữ liệu chỉ mục (indexing databases). Hai cơ sở lớn và được nhắc đến nhiều nhất là:

  • Scopus — do Elsevier vận hành, lập chỉ mục hàng chục nghìn tạp chí được bình duyệt trên mọi lĩnh vực.
  • Web of Science — do Clarivate vận hành. Ở Việt Nam, nhiều người vẫn quen gọi nhóm tạp chí này là “ISI” theo tên gọi lịch sử (Institute for Scientific Information).

Một tạp chí có thể được lập chỉ mục ở cả hai, một trong hai, hoặc không thuộc cơ sở nào; phạm vi bao phủ của hai hệ thống cũng khác nhau và có thể tạo thiên lệch theo ngành (Mongeon & Paul-Hus, 2016). Khi đọc một quy định, hãy chú ý nó yêu cầu Scopus hay Web of Science, vì quartile của cùng một tạp chí ở hai hệ thống có thể khác nhau.

Quartile được tính như thế nào

Trong mỗi lĩnh vực (subject category), các tạp chí được xếp hạng theo một chỉ số trích dẫn rồi chia thành bốn phần bằng nhau:

  • Q1 — 25% tạp chí dẫn đầu của lĩnh vực.
  • Q2 — nhóm 25% tiếp theo.
  • Q3 và Q4 — hai nhóm còn lại.

Điểm dễ gây nhầm lẫn: một tạp chí thường thuộc nhiều lĩnh vực cùng lúc, và ở mỗi lĩnh vực lại có thể mang quartile khác nhau — ví dụ Q1 ở lĩnh vực này nhưng Q2 ở lĩnh vực khác. Khi đó, người ta thường lấy quartile cao nhất, nhưng quy định cụ thể của trường/hội đồng mới là căn cứ. Ngoài ra, quartile thay đổi theo từng năm, nên cần kiểm tra đúng năm bạn công bố.

Các chỉ số tạp chí thường gặp

Quartile được tính từ những chỉ số sau. Bạn không cần thuộc lòng công thức, chỉ cần biết chúng đo gì và thuộc hệ thống nào:

Chỉ sốHệ thốngĐo điều gì
Impact Factor (JIF)Web of ScienceTrung bình số trích dẫn cho các bài trong hai năm trước (Garfield, 2006).
CiteScoreScopusTương tự Impact Factor nhưng tính trên cửa sổ bốn năm (Teixeira da Silva & Memon, 2017).
SJR (SCImago Journal Rank)ScopusCó tính tới “uy tín” của tạp chí trích dẫn, không chỉ đếm số lượng (González-Pereira et al., 2010).
SNIPScopusChuẩn hoá theo lĩnh vực, giúp so sánh công bằng hơn giữa các ngành (Moed, 2010).

Vì mỗi chỉ số đo một khía cạnh khác nhau, một tạp chí có Impact Factor cao chưa chắc có SJR cao, và ngược lại. Đừng đánh giá tạp chí chỉ qua một con số duy nhất (Hicks et al., 2015).

Vài hiểu lầm thường gặp

  • “Impact Factor cao thì luôn tốt hơn” — chỉ số chỉ có ý nghĩa khi so sánh trong cùng một lĩnh vực. Ngành Y sinh thường có chỉ số cao hơn ngành Toán hay Khoa học xã hội, không có nghĩa tạp chí ngành kia “kém”.
  • “Cứ là tạp chí quốc tế bằng tiếng Anh là được tính” — không. Nếu tạp chí không nằm trong Scopus/Web of Science, nó thường không được tính theo các quy định viện dẫn quartile.
  • “Quartile gắn vĩnh viễn với tạp chí” — quartile được cập nhật hằng năm; một tạp chí có thể lên hoặc xuống nhóm.

Cảnh giác với tạp chí predatory

Tạp chí predatory là những tạp chí thu phí đăng bài nhưng gần như không có bình duyệt thực chất (Grudniewicz et al., 2019). Một số dấu hiệu cảnh báo: email mời gọi nộp bài dồn dập, hứa hẹn đăng cực nhanh, phạm vi “nhận mọi chủ đề”, thông tin ban biên tập mập mờ. Cách phòng tránh an toàn nhất là đối chiếu tạp chí với danh mục được Scopus hoặc Web of Science lập chỉ mục, và với các tạp chí truy cập mở thì kiểm tra trong DOAJ.

Quy mô vấn đề không nhỏ: tính đến đầu năm 2026, cơ sở dữ liệu Cabells Predatory Reports đã liệt kê hơn 20.000 tạp chí có dấu hiệu predatory (Research Information, n.d.) — nên đối chiếu kỹ trước khi nộp là bước bắt buộc, không phải tuỳ chọn.

Checklist nhanh khi đánh giá một tạp chí

  • Tạp chí có nằm trong Scopus và/hoặc Web of Science không, ở đúng năm bạn cần?
  • Quartile thuộc lĩnh vực nào, và lĩnh vực đó có khớp với quy định bạn phải đáp ứng?
  • Phạm vi (aims & scope) có thật sự khớp với chủ đề và phương pháp của bạn?
  • Thời gian bình duyệt trung bình và độ cạnh tranh có phù hợp thời hạn của bạn?
  • Có dấu hiệu predatory nào không?

peer đồng hành cùng bạn

Hiểu hệ thống phân loại là bước đầu; việc khó hơn là đối chiếu chính nghiên cứu của bạnvới từng tạp chí để chọn nơi nộp thực tế. Đây là lúc peer đồng hành: chúng tôi cố vấn dựa trên dữ liệu công khai và kinh nghiệm công bố, còn nghiên cứu và quyết định cuối cùng luôn là của bạn. Bạn có thể xem dịch vụ tư vấn chọn tạp chí hoặc tư vấn công bố quốc tế Q1/Q2 để biết peer có thể hỗ trợ những gì.

Tài liệu tham khảo

Garfield, E. (2006). The history and meaning of the journal impact factor. JAMA, 295(1), 90–93. https://doi.org/10.1001/jama.295.1.90

González-Pereira, B., Guerrero-Bote, V. P., & Moya-Anegón, F. (2010). A new approach to the metric of journals’ scientific prestige: The SJR indicator. Journal of Informetrics, 4(3), 379–391. https://doi.org/10.1016/j.joi.2010.03.002

Grudniewicz, A., Moher, D., Cobey, K. D., et al. (2019). Predatory journals: No definition, no defence. Nature, 576(7786), 210–212. https://doi.org/10.1038/d41586-019-03759-y

Hicks, D., Wouters, P., Waltman, L., de Rijcke, S., & Rafols, I. (2015). Bibliometrics: The Leiden Manifesto for research metrics. Nature, 520(7548), 429–431. https://doi.org/10.1038/520429a

Moed, H. F. (2010). Measuring contextual citation impact of scientific journals. Journal of Informetrics, 4(3), 265–277. https://doi.org/10.1016/j.joi.2010.01.002

Mongeon, P., & Paul-Hus, A. (2016). The journal coverage of Web of Science and Scopus: A comparative analysis. Scientometrics, 106(1), 213–228. https://doi.org/10.1007/s11192-015-1765-5

Research Information. (n.d.). Cabells’ Predatory Reports database passes 20,000 journal milestone. Research Information. https://www.researchinformation.info/news/cabells-predatory-reports-database-passes-20000-journal-milestone/

Teixeira da Silva, J. A., & Memon, A. R. (2017). CiteScore: A cite for sore eyes, or a valuable, transparent metric? Scientometrics, 111(1), 553–556. https://doi.org/10.1007/s11192-017-2250-0

← Quay lại Thư viện kiến thức

Muốn áp dụng vào chính nghiên cứu của bạn?

Đặt một buổi tư vấn để peer cùng bạn đánh giá tạp chí mục tiêu và phác lộ trình công bố phù hợp.

Đặt lịch tư vấn